नागपूरमध्ये पेटली ‘सत्याची’ मशाल

नागपूरात देखील आज लद्दाख विद्यार्थी संघ व वांगचूक समर्थकांतर्फे विशाल ‘मशाल’मोर्चा काढण्यात आला.झांशी राणी चौकातील महात्मा गांधींच्या पुतळ्याला माल्यार्पण करुन हा मोर्चा संविधान चौकात पोहोचला.संपूर्ण रॅलीत वांगचूक यांच्या समर्थनार्थ जोरदार घोषणा देण्यात आल्या.संविधान चौकात वांगचूक यांच्या न्यायासाठी हिंदू,मुस्लिम,सिख,ईसाई,जैन व बौद्ध धर्मिय समर्थकांनी प्रार्थना केली.एखाद्या मुद्दाशी मोदी सरकार सहमत असो किंवा नसो मात्र,याचा हा अर्थ होत नाही सरकारशी सहमत नसणा-यांना देशद्रोहाच्या आरोपाखाली अटक करुन तुरुंगात डांबावे,अशी तीव्र प्रतिक्रिया ज्येष्ठ महिला नागरिकाने माध्यम प्रतिनिधिंना दिली.

२४ सप्टेंबर रोजी लेहमध्ये आंदोलन करणा-या जमावाने पोलिस अधिका-यांवर दगडफेक केली व एक वाहन पेटवून दिले असा ठपका आंदोलकांवर ठेवण्यात आला. जमावाला पांगवण्यासाठी पोलिसांनी अश्रूधारेचा मारा आणि लाठीमार केला.या संघर्षात चार तरुणांचा मृत्यू झाला तर ७० च्या वर तरुण जखमी झाले.लेह शहरात न्याय मागणीसाठी सकाळीच हजारो तरुणांनी मोर्चा काढला होता.केंद्र सरकारसोबत ६ ऑक्टोबर रोजी चर्चा होणार होती.१० सप्टेंबर पासून वांगचूक हे उपोषणाला बसले होते.३५ दिवसांच्या उपोषणात सहभागी असलेले लेह शिखर मंडळाच्या(एलएबी)१५ जणांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते.या विरोधात एलएबीच्या काही युवकांनी लेहमध्ये ‘बंद’चे आवाहन केले होते.याच दरम्यान काही युवकांनी लेहमधील भाजपच्या कार्यालयावर हल्ला केला.

आंदोलकांच्या मागण्यांबाबत गृह मंत्रालय आणि लद्दाखचे प्रतिनिधी एलएबी आणि कारगिल डेमोक्रॅटिक अलायन्समध्ये ६ ऑक्टोबर रोजी चर्चा होणार होती.या दाेन्ही संघटनांच्या गेल्या चार वर्षांपासून केंद्र सरकारसोबत अनेक चर्चेच्या फे-या देखील झाल्या.यानंतर सुमारे चार महिने केंद्राने कोणतीही चर्चा या संघटनांसोबत केली नाही.या नंतर वांगचूक यांनी या मुद्दयांवर पुन्हा उपोषण सुरु केले.

राज्यघटनेच्या सहाव्या अनुसूचीमध्ये प्रशासन,राष्ट्रपती आणि राज्यपालांचे अधिकार,स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे प्रकार,पर्यायी न्यायिक यंत्रणा,स्वायत्त परिषदांद्वारे वापरल्या जाणा-या आर्थिक अधिकारांच्या बाबतीत विशेष तरतुदी आहेत.ही अनुसूची त्रिपुरा,मेघालय,मिझोरम, आणि आसाम या ईशान्यकडील चार राज्यांमधील आदिवासी लोकसंख्येसाठी आहे,त्यात लद्दाखचा समावेश करण्याची मागणी वांगचूक यांची आहे.

लद्दाखचा सहाव्या परिशिष्टात समावेश करावा आणि पूर्ण राज्याचा दर्जा द्यावा(जम्मू-काश्‍मीरमधील कलम ३७१ व ३५ ए हटवल्यानंतर लद्दाख केंद्र शासित प्रदेश म्हणून घोषित करण्यात आला आहे)ही लद्दाखची मागणी पूर्णपणे न्याय असून तेथे निर्माण झालेली समस्या भाजपप्रणित असल्याची टिका काँग्रेसने केली आहे.लद्दाखमध्ये झालेल्या हिंसक आंदोलनानंतर चार तरुणांचा दूर्देवी मृत्यू याची न्यायालयीन चौकशी करण्याची मागणीही काँग्रेसने केली.

या आंदोलनानंतर केंद्र सरकाने लद्दाखमधील शिक्षणतज्ज्ञ व पर्यावरण चळवळीचे जनक सोनम वांगचूक यांनी स्थापन केलेल्या दोन संस्थांविरोधात ‘विदेशी निधी(नियमन)कायद्यांतर्गत(एफसीआर) सूडाची कारवाई केली.या कायद्याच्या कथित उल्लंघनाचा ठपका ठेवण्यात आला. तसेच केंद्रीय अन्वेषण विभागाने(सीबीआय)न्यायालयाच्या भाषेत‘पिंजरातला पोपट’या संस्थांची चौकशी केली व तातडीने वांगचूक यांच्या ‘स्टूडण्ट्स एज्युकेशन अँड कल्चरल मुव्हमेंट ऑफ लद्दाख(एसईसीएओएल)या संस्थेचा एफसीआरए परवाना रद्द केला!वांगचूक यांच्या या संस्थेच्या व्यवहारात सीबीआयला अनेक कथित गैरव्यवहार आढळले!तसेच स्वीडनमधूनही काही निधी या संस्थेच्या खात्यात जमा करण्यात आला जो राष्ट्रविरोधील कृत्यांसाठी असल्याचे निर्दशनास आल्याने केंद्रीय गृह मंत्रालयाने वांगचूक यांच्या संस्थांचा परवाना तातडीने रद्द करण्याचे आदेश दिले.

सीबीआयचे एक पथक दहा दिवसांपूर्वीच एक आदेश घेऊन आले होते जे ‘हिमालय इन्सिटट्यूट ऑफ आल्टरनेटिव्हज् लद्दाख’(एचआयएएल)या शिक्षण संस्थेच्या कथित ‘एफसीआरए’उल्लंघनाबाबत गृह मंत्रालयाच्या तक्रारीवरुन कारवाई करीत असल्याचे वांगचूक यांनी सांगितले होते.

सर्वात दूर्देवी मृत्यू ठरला तो कारगिल युद्धात तीन महिने शत्रूंशी लढणा-या देशभक्त जवान थारचिन यांचा पोलिसांच्या लाठीमारात झालेला मृत्यू.कारगिल युद्धात माझा मुलगा दाह टॉप व लोलोसिंग येथे पाकिस्तानी सैन्याशी लढला.पाकिस्तानी त्याला मारु शकले नाही मात्र….आपल्याच पोलिसांनी त्याचा जीव घेतला!अशी उद्धिग्नता थारचिन यांचे वडील स्टॅनझिन नामग्याल यांनी माध्यमांकडे व्यक्त केली….!नामग्याल हे स्वत: कारगिलवीर असून २००२ मध्ये सुभेदार मेजर आणि मानद कॅप्टन पदावरुन निवृत्त झाले आहेत…!

वांगचूक यांचे ‘पाकिस्तान कनेक्शन’ देखील तपासण्यात आल्याचे पोलिस महासंचालकाने २७ नोव्हेंबर रोजी वांगचूक यांच्या अटकेनंतर माध्यमांना सांगितले.गेल्या महिन्यात एक पाकिस्तानी गुप्तहेर याला अटक करण्यात आली असून त्याने वांगचूक यांच्या आंदाेलनाच्या चित्रफिती पाकिस्तानात पाठवल्या असल्याचे सांगून या पार्श्वभूमीवर वांगचूक यांची चौकशी सुरु असल्याचे पोलिस महासंचालक जामवाल यांनी सांगितले.

वांगचूक यांची माहिती व पूर्वइतिहास ‘युट्यूब’वर उपलब्ध  असल्याचे सांगून त्यांच्या भाषणाने लोकांना भडकविण्याचे काम केले आहे.त्यात त्यांनी ‘अरब स्प्रिंग‘,नेपळा,बांगलादेश,आणि श्रीलंकेतील अस्थिरतेचा उल्लेख केला आहे.त्यांचा अंतस्थ छूपा हेतू होता.परदेशी निधी,परदेशी योगदान निधी नियामक कायद्याचे उल्लंघन याची देखील चौकशी सुरु असल्याचे त्यांनी सांगितले.वांगचूक यांच्या काही परदेश दौ-यांचा संदर्भ देऊन ते संशयास्पद असल्याचे सांगत वांगचूक पाकिस्तानातील ‘द डॉन‘वृत्तपत्राच्या कार्यक्रमाला उपस्थित होते आणि त्यांनी बांग्लादेशालाही भेट दिली असल्याचे पोलिस महासंचालकांनी सांगितले.

लद्दाखसाठी अंतिम श्‍वासापर्यंत लढू,असा निर्धार वांगचूक यांनी ३० जानेवरी २०२३ रोजीच केला होता.वांगचूक हे लद्दाखमधील १८ हजार फूट उंचावरील खार्दूंगला येथे उणे ४० अंश सेल्सिअस तापमानात २६ जानेवारीपासून उपोषणाला बसले होते.अभिनेता आमिर खान यांनी ‘थ्री इडियट्स’चित्रपटात साकारलेली ‘रँचो’ ची भूमिका सोनम वांगचूक यांच्यापासूनच प्रेरित होती,हे विशेष.वांगचूक यांन २०२३ मध्ये ‘क्लायमेट फास्ट’ या नावाने हे उपोषण सुरु केले हाेते.लद्दाखला सहाव्या परिशिष्टात समाविष्ट करावे.केंद्र शासित प्रदेश झाल्यानंतर लद्दाखमध्ये नियोजनशून्य व धोकदायक खाणकाम रोखण्यासाठी केंद्र सरकारने हस्तक्षेप करावा अशी मागणी त्यांनी केली होती.२१ दिवसांनंतर त्यांनी उपोषण सोडले होते.२१ दिवसत त्यांनी फक्त उणे ४० अंश तापमानात मीठ आणि पाणी याचे सेवन केले होते.

१ ऑक्टोबर २०२३ रोजी वांगचूक यांनी त्यांच्या सहका-यांसह दिल्ली येथील पोलिस ठाण्यातच  उपोषण सुरु केले.राजधानीत आंदोलनासाठी येत असताना वांगचूक यांना पोलिसांनी सिंधू सीमेवर अडवले.यानंतर त्यांच्यासह समर्थकांना वेगवेगळ्या पोलिस ठाण्यात नेण्यात आले.यानंतर दिल्लीतील बवाना पोलिस ठाण्यातच वांगचूक यांनी उपोषणाला सुरवात केली.काँग्रेस व केजरीवालांच्या आप पक्षाने केंद्र सरकारवर त्यावेळी खरपूस टिका केली होती.वांगचूक आणि त्यांचे सहकारी शांततामय मार्गाने आंदोलन करण्यासाठी दिल्लीत येत होते मात्र, त्यांना अडवण्यात आले.मोदी सरकारने उचललेले पाऊस अस्वीकारार्ह्य असून लद्दाखच्या भविष्यासाठी पुढाकार घेतलेल्या ज्येष्ठ लोकांना कशासाठी ताब्यात घेतले जात आहे?शेतक-यांसाठी रचण्यात आलेल्या चक्रव्यूहाप्रमाणे हा चक्रव्यहू देखील तुटेल आणि त्यासोबत मोदीजी तुमचा अहंकार सुद्धा तुटेल.तुम्हाला लद्दाखचा आवाज ऐकावाच लागेल.असे काँग्रेसचे नेते राहूल गांधी यांनी एक्सवर ट्वीट केले.लद्दाखचे नागरिक लोकशाही मार्गाने त्यांचा अधिकार मागत आहेत,त्यात गैर काय आहे?असा सवाल केजरीवाल यांनी केला.दिल्ली कोणाच्या बापाच्या मालकीची नाही अशी जहाल टिका करीत केजरीवाल यांनी दिल्ली ही देशाची राजधानी असून या राज्यात येण्याचा प्रत्येक भारतीयाला अधिकार असल्याचे ठणकावले.कोणत्याही शस्त्रांशिवाय राजधानीत येणा-यांची सत्ताधा-यांना भीती का वाटते?वांगचूक यांना शेतकरी नेते राकेश टिकैत यांनी पाठींंबा जाहीर केला आहेत.वांगचूक यांना असंवैधानिक व बेकायदेशीरपणे पोलिसांनी ताब्यात घेतले असल्याचा आरोप त्यांनी केला.मुख्यमंत्री आतिशी यांना देखील पोलिसांनी वांगचूक यांची भेट घेण्यापासून रोखले….!