‘ती’चा लढा खारिज….

नागपूर,ता.१९ जुलै २०२४: न्यायालीयन प्रक्रियेत नेहमीच याचिका खारिज होत असतात मात्र,आज महाराष्ट्रातील एका खंडपीठातील एका प्रकरणाच्या सुनावणीत, याचिका नव्हे तर तिचा ’लढा’च खारिज झाल्याची चर्चा काही महिला वकीलांमध्ये घडली.ही याचिका लैंगिक शोषण व कामावर परत घेण्यासारख्या अत्यंत संवेदनशील आरोपांवर आधारित आहे. न्यायालयाच्या एका न्यायमूर्तींच्या विरोधातील ही याचिका असून, याचिकाकर्ती ही तीस वर्षीय तरुण स्त्री असून दोन मुलांची आई आहे.तिला एक मुलगी व  एक मुलगा आहे.तिचे पती सुतारकाम करतात.याचिकाकर्ती ही पाच वर्षांपासून आशा वर्कर होती.२०१९ मध्ये ‘….’ येथील न्यायालयात चतुर्थ श्रेणीच्या काही जागा निघाल्या.आशा वर्करपेक्षा अधिक पगार व सन्मानित ठिकाणचे काम असल्याने याचिकाकर्तीने आवेदन दिले व तो स्वीकृत होऊन दोन वर्षांच्या प्रशिक्षणाचा काळ तिला मिळाला. लहानशा तालुक्यात शेतीशिवाय पर्याय नसल्याने ही नोकरी तिच्यासाठी खूप मोलाची होती.

तेथील एका न्यायमूर्तींच्या कक्षात स्वच्छतेचे काम करीत असताना,नको ते संवाद घडले ,नको ती मागणी झाली,असा याचिकाकर्तीचा आरोप आहे.आपल्या संसाराप्रति समर्पित त्या स्त्रीने ‘ती’मागणी धुडकावून लावली व यानंतर दूर्देवाचे फेरे तिच्या जिवनात सुरु झाले,असे ती सांगते.तिने प्रिंसिपल डिस्ट्रीक जज ‘…..’ यांच्याकडे ९ सप्टेंबर २०१९ रोजी न्यायमूर्तींच्या  विरोधात तक्रार केली व बदली करण्याची विनंती केली.तिची बदली १८ सप्टेंबर २०१९ रोजी ‘….’ न्यायालयात करण्यात आली.आरोप झालेल्या न्यायमूर्तींची अंतर्गत चौकशी सुरु झाली.चौकशी समितीत एक महिला अध्यक्ष व तीन सदस्य होते.या समितीने दिलेल्या अहवालात संबंधित न्यायमूर्तींना दोषी धरण्यात आले!

समितीच्या अहवालाची प्रत ३० डिसेंबर २०१९ रोजी याचिकाकर्तीला प्राप्त झाली मात्र,१६ जानेवरी २०२० रोजी अचानक समितीने याचिकाकर्तीला अहवालाची प्रत, छायांकित प्रत काढली असल्यास त्यांचासह सर्व प्रति परत करण्यासाठी पत्र दिले.याचिकाकर्तीने अहवालाची प्रत समितीला परत केली.याशिवाय या प्रतीचा कुठेही उपयोग करु नये,असा आदेश समितीने याचिकाकर्तीला दिला.या पत्रात त्यांनी अहवालाची प्रत परत मागविण्याचे कोणतेही कारण दिले नाही.

याच दरम्यान ‘…..’न्यायालयात काम करताना याचिकाकर्तीच्या विरोधात अनेक प्रशासकीय तक्रारींचा मारा सुरु झाला.कामचुकारपणा,स्वच्छतेसाठी वकीलांना पैसे मागणे,अशोभनीय कृत्य अश्‍या अनेकविध तक्रारींसोबतच ४३ हजार रुपयांचे संगणकाचे नुकसान केल्याचा आरोप देखील तिच्यावर ठेवण्यात आला.सकाळी कामावर आल्यानंतर तिला एका टेबलवरील संगणक हा खाली पडलेला दिसला.तिने या बाबतची माहिती त्वरित संबंधित अधिका-यांना जाऊन दिली.मात्र,संगणकाची मोडतोड याचा ही ठपका तिच्यावर बसला.तिची अंतर्गत चौकशी सुरु झाली.दोन वेळा ’कारणे दाखवा’ नोटीस तिच्यावर बजावण्यात आली.

तिचा प्रशिक्षणाचा काळ ३१ मार्च २०२१ रोजी संपणार होता त्याच्या नेमक्या दहा दिवसांआधी तिची चौकशी सुरु झाली.चौकशीसाठी २० मार्च २०२१ रोजी रात्री ११.१० वाजता तिची उलटतपासणी झाली.ती मध्यरात्री १२ वाजता संपली!पुन्हा २३ मार्च २०२१ रोजी रात्रीच्या १ वाजून ४० मिनिटांपासून तर २ वाजून ४० मिनिटांपर्यंत प्रथम श्रेणी न्याय दंडाधिका-यां पुढे तिचे बयाण नोंदवण्यात आले.हा संपूर्ण काळखंड करोना संक्रमणाचा होता,हे विशेष!’….’ ते ‘….’ जवळपास १९.२  किलोमीटर नव-याच्या दूचाकीवर परत येईपर्यंत तिची लहान-लहान मुले घरात एकटी राहत होती.देशाच्या इतिहासात एखाद्या आतंकवाद्याची चौकशीही इतक्या मध्यरात्री झाली नसावी,असा सूर ऐकू येतो.

३० मार्च रोजी तिचा प्रशिक्षणाचा काळ संपला व ३१ तारखेला  तिचे काम ‘असमाधानकारक’असल्याचा ठपका ठेऊन तिला बडतर्फ करण्यात आले.त्या चौकशीचा