शीशा हो या दिल हो..आखिर टूट जाता है

नागपूर,ता.१२ फेब्रुवरी २०२६: सत्तरच्या दशकातली ती अतिशय सुंदर,देखणी अभिनेत्री.जिच्या गालावरच्या खळीमध्ये आणि बोलक्या डोळ्याच्या गहराईमध्ये माहिती नाही किती तरुणांनी आपल्या मनाच्या भावना गोंजारल्या,समजावल्या.तिची उंची,देहयष्टी,कपाळ,सुंदर केस,तिचं हास्य सगळं काही जीवघेणंच होतं.पण…नियतीने तिच्या मनातला सुखाचा कोपरा मात्र ‘कोरडा’ ठेवला होता.प्रेमाचा ओलावा आणि सुखाची तृप्ती कधी तिथपर्यंत पोहोचलीच नाही,पोहोचला तो धोका,विश्‍वासघात आणि समुद्रा एवढे अश्रू.सत्तरच्या दशकातल्या या शोकांतिकेचे नाव आहे ‘रिना रॉय’.

रिनाची कहानीच संपूर्ण काटेरी वाटेची आहे.७० आणि ८० चा काळ हा बॉलिवडूचा आणि सिंगल थियेटरचा सुवर्णकाळ होता.या काळात अनेक नवीन चेहरे आणि प्रतिभावंत स्टार्सनी बॉलिवूडमध्ये एन्ट्री घेतली होती.७० एम.एम.चा तो पडदा त्यांच्या दिलखेचक अभिनयाने व्यापला होता.या स्टार्स पैकी काहीजण अजूनही बॉलिवूडच्या दूनियेत आपली जागा टिकवून आहेत तर,तर काही स्टार्स अचानकपणे अज्ञातवासात निघून गेले.यामध्ये अभिनेत्री रिना रॉय हिचा ही समावेश आहे.

आपल्या चढत्या काळात नाव,यश,प्रसिद्धी आणि पैसा कमविणारी ही अभिनेत्री प्रेमात मिळालेल्या धोक्या समोर मात्र हरली.आपल्या अभिनय आणि सौंदर्याने संपूर्ण सिनेजगताला वेड लावणा-या रिना रॉयने सत्तर आणि ऐंशीचे दशक गाजवले होते.महत्वाचे म्हणजे पुरुष चाहत्यांसाखाच महिला वर्ग ही तिच्यावर जीवापाड प्रेम करीत होता.दोन दशकांच्या सिनेप्रवासानंतर अचानक ही अभिनेत्री मुंबईच्या सिनेजगतातूनच नव्हे तर भारत देशातूनच फार… दूर निघून गेली.

रिना रॉयचे खरे नाव रुपा होते.तिचे कुटूंब मुळचे चेन्नईचे.ती तिच्या आई-वडीलांची तिसरी मुलगी होती.७ जानेवरी १९५७ ला मुंबईत रिनाचा जन्म झाला.रिनाचे वडील मुस्लिम तर आई हिंदू होती.तिच्या वडीलांचे नाव सादिक अली आणि आईचे नाव शारदा राय होते.रिना रायचे जन्मानंतरचे नाव सायरा सादिक अली होते.सादिक अली हे चित्रपटांमध्ये अगदी छोट्या भूमिका करीत होते जसे की ‘बावरे नैन‘मध्ये ते दिसले.लहानपणीच आई-वडीलांचा घटस्फोट झाल्यानंतर तिच्या आईने आपल्या चारही मुलांची मुस्लिम नावे बदलून हिंदू नाव ठेवले आणि रिनाचे नाव रुपा राय झाले.पुढे ‘जरुरत‘चित्रपटात तिचे नाव रिना होते.हेच नाव पुढे तिने कायम ठेवले आणि सिनेजगतासाठी ती ‘रिना राय’झाली.रिनाच्या जन्मानंतर आई-वडीलांचे लग्न टिकले नाही व चौथ्या अपत्याच्या जन्मानंतर त्यांच्यात घटस्फोट झाला.ते रिनासह कुटूंबाला मुंबईत सोडून चेन्नईला निघून गेले.कुटूंब चालविण्याची जबाबदारी देखण्या रिनाच्या खांद्यावर येऊन पडली.तिने स्टूडियोचे उंबरठे झिझवून स्क्रीन टेस्ट देण्याचा सपाटा लावला आणि तिचे टीन एजमधले उफाळणारे मादक सौंदर्य निर्माता बी.आर.इशारांनी बरोबर हेरले.

कुटूंबाचा उदरनिर्वाह चालवण्यासाठी रिना क्लबमध्ये नृत्य करीत असल्याचा देखील दाखला दिला जातो.याच क्लबमध्ये निर्मात्याची नजर तिच्यावर पडली असे सांगितले जाते.रिनाच्या करिअरची सुरवात फार वाईट झाली.बी.आर.इशारांनी तिला एकदम दोन चित्रपटांसाठी साईन केले होते.त्यांचा ‘नई दूनिया नए लोग’(१९७१)हा सिनेमा आधी फ्लोअरवर गेला.त्यात रिनाचा नायक होता डेनी डेन्झोप्पा! या सिनेमाची आठवण अशीही आहे की यात रेल्वेचा एक सीन होता,सारे युनिट बंगलोरजवळील जंगलात होते आणि हा सीन महत्वाचा होता.रेल्वे दिवसातून फक्त एकदाच तिथून जायची.त्यामुळे सीन चुकला तर रिटेकसाठी दूसरा दिवस उजडायचा.दोन दिवस रिटेकमध्ये गेले होते.तिस-या दिवशी बी.आर.इशारा वैतागले.ते म्हणाले ‘आता माझे पैसे संपलेत आणि एका शॉटसाठी सगळे युनिट जंगलात आणायचे मला परवडत नाही तेव्हा आता चूक न करता तू शॉट दिला तर माझ्यावर उपकार होतील.‘रिनाचे वय तेव्हा फक्त १४ वर्षांचे होते.मात्र,ती पुन्हा संवाद विसरली आणि रेल्वे निघून गेली.सीन तसाच राहून गेला आणि पुढे जाऊन हा चित्रपटही डब्ब्यात गेला.

शुटींगच्या त्या दिवशी मात्र रिना हमसून हमसून रडली.आता पुन्हा चुकायचं नाही हा निश्‍चय तिने मनात केला अन् तो थेट पुढे काही काळानंतर आलेल्या ‘आशा’चित्रपटातल्या एका सीनपर्यंत पाळला.
बी.आर.इशारा यांच्या १९७३ मध्ये आलेल्या ‘जरुरत’या सिनेमात देखील असेच दृष्य होते.ज्यात अस्ताला जाणा-या सूर्याचे दृष्य सीनच्या पार्श्वभूमीला होते.या सिनेमाचा नायक होता देखणा पण मख्ख चेह-याचा विजय अरोरा.इथे रिनाने एकाच शॉटमध्ये सूर्यास्त नेमका पकडला आणि तिची अभिनयाची गाडी रुळावर आली.‘जरुरत’हा रिनाचा पडद्यावर आलेला पहिला चित्रपट होता.पहील्याच दृष्यात दिग्दर्शक तिला सांगतो,’तुम्हारा बाप मर गया है और तुम्हे रोना है’वयाच्या १४ व्या वर्षी ‘मरण’याचा अर्थ काय असतं हे देखील मला माहिती नव्हतं आणि दिग्दर्शक मला त्या विषयी सांगतोय,असं हसत एका मुलाखतीत रिना हिने सांगितले.

या सिनेमातील बोल्ड दृष्यांमुळे रिना या नंतर ‘जरुरत गर्ल’म्हणून कुप्रसिद्ध झाली.अनेक दृष्यात तिला विवस्त्र होताना बघून सिने प्रेक्षकही थक्क झाले होते.आई,बहीणी व कौटूंबिक जबाबदा-यांमुळे वयाच्या अवघ्या १४ व्या वर्षी रिनाने चेह-यावर मेकअपची पुटे चढवली आणि देहाचे प्रदर्शन करण्यासही बाध्य झाली!मात्र,यासाठी तिने कधीही आपल्या कुटूंबाला दोषी ठरवले नाही,हा तिच्या मनाचा खूप मोठेपणा होता.ती एक प्रेमळ बहीण होती,जबाबदार मुलगी होती पण सिनेजगतात राहूनही ती व्यवहारिक कधीच झाली नाही.

रिनाच्या सुरवातीच्या काळात सिने समीक्षक तिची तुलना आशा पारेखशी करायचे जे रिनाला पटत नव्हते.आशा पारेख व माला सिन्हा कधीही नंबर रेसमध्ये वर जाऊ शकल्या नाहीत मात्र,त्यांची शिडी वापरुन अनेक मख्ख अभिनेते आपला सिनेमा हिट करण्यास यशस्वी झालेत.त्यामुळेच रिनाला या अभिनेंत्रींशी स्वत:ची तुलना होने पटत नव्हते.

रिनाला सिनेजगतात ‘लूक’आणि ‘गेटअप’ची जाण अभिनेत्री रेखाने करुन दिली.तिचा कपाळावरचा महिरप आणि धनुष्याकृती मासोळी डोळे याचा योग्य वापर करण्यास रिनाला रेखाने शिकवले.मात्र,सुरवातीच्या काळात रिनाला स्वत:ची प्रतिमा आणि करिअरचे गांर्भीयच नव्हते.केवळ अर्थाजणासाठी रिनाने अनेक ‘बी‘ आणि ‘सी-ग्रेडचे’ सिनेमे स्वीकारले.या काळात ओ.पी.रल्हनसारखा जाणता निर्माता तिच्या सौंदर्यावर भाळला होता व तिच्यासोबत नात्यात येण्यास आतूर झाला होता.तेव्हा त्यांचा राजेंद्रकुमारसोबतचा ‘तलाश’तिकिट खिडकीवर सुपरहिट झाला होता.पण,रिनाला अश्‍या नात्यात काहीही रस नव्हता,ख-या प्रेमासाठी ती आसुसलेली होती.

रिनाला सुरवातीच्या काळात अपयशाला सामोरे जावे लागले होते.तिचा ‘मिलाप’,‘जंगल मे मंगल’ आणि ‘उम्रकैद’हे चित्रपट ओळीने फ्लॉप झाले होते.मात्र,१९७६ मध्ये रिलिज झालेल्या राजकुमार कोहलीच्या ‘नागिन’या सुपरहिट यशाने तिला रातोरात ‘ए’ग्रेडची हिरोईन बनवली व यशाच्या शिखरावर नेऊन बसवले.‘नागिन‘साठी रिनाला फिल्मफेअरच्या र्स्वोकृष्ट अभिनेत्रीचे नामांकन मिळाले.

‘नागीन’नंतर राजकुमार कोहली यांनी रिनाला ‘जानी दुश्‍मन’,‘मुकाबला’‘बदले की आग’आणि ’राजतिलक’या मल्टीस्टाररकास्ट सिनेमात रिपीट केले.राजकुमार कोहली व रिनाची फिल्मी जोडी हिट ठरली.

त्यानंतर जे.ओमप्रकाशच्या १९७७ मध्ये आलेल्या ‘अपनापन’मध्ये रिनाने एक नकारात्मक रोल केला.या चित्रपटासाठी रिनाला सर्वोकृष्ट सहअभिनेत्रीचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला.जो तिने नाकारला,रिना रॉयच्या मते या चित्रपटात तिची मुख्य भूमिका होती.लग्नानंतर अतिशय श्रीमंतीच्या जगण्याचा हव्यास असलेली रिना,एक मूल झाल्यानंतरही याचसाठी जितेंद्रला म्हणजे आपल्या नव-याला सोडते व अधेड वयाच्या श्रीमंत इफ्तिखारसोबत लग्न करते ज्याला अधीच मोठ-मोठी मुले असतात.या दुस-या लग्नात रिनाला जगातली सगळी सुखे मिळतात,पण लवकरच तिला या ही जगण्याचा तिटकारा वाटू लागतो आणि सगळं काही असून आपल्या जिवनातील ‘एकाकीपणाची ’जाणीव होऊ लागते.जितेंद्र व आपल्या मुलाच्या आयुष्यातून निघून तिने काय गमावले याची उपरती तिला सुलक्षणा पंडितसोबतचा जितेंद्रचा सुखी संसार बघून होते.हा चित्रपट जेव्हा तिला ऑफर झाला तेव्हा तिच्या मोठ्या बहीणीने बरखाने,रिनाची छवि या चित्रपटामुळे नकारात्मक होईल व याचे तिला नुकसान होईल,असा सल्ला दिला होता मात्र,लहानपणापासून आव्हानांची आवड असणा-या रिनाने हा रोल करण्याचे ठरवले व पुढे या ही चित्रपटात तिचा सर्वोकृष्ट अभिनय प्रेक्षकांना खूप भावला.जितेंद्रसोबतचा तिचा संसार,भौतिक सुखांना घेऊन संसारतील भांडणे,सोडचिठ्ठी मागणे,मूल सोडून निघून जाणे,या सगळ्या नकारात्मक छटा असतानाही,अखेरच्या दृष्यांमध्ये स्वत:च्या मूलासाठी तिचं उफाळून आलेलं आईपण,त्याला बघण्यासाठी तिची तळमळ,तगमग,त्याला ह्दयाशी लावण्यासाठी तरसणं आणि अखेर ते तिघेही हिल स्टेशनवरुन निघत असताना,मध्य रस्त्यात त्यांना अडवून आयुष्यात केलेल्या चुकांची कबुली व त्यांना सुखी संसाराच्या दिलेल्या शुभेच्छा,प्रेक्षकांच्या मनात तिला दोषी धरण्या ऐवजी, चित्रपटगृहा बाहेर निघताना तिच्या विषयी कमालीची सहानुभूती निर्माण करुन जातात, ‘अपनापन’ या चित्रपटात रिनाने अभिनयाच्या ज्या दमदार छटा दाखवल्या आहेत,त्यामुळेच तिला सर्वोकृृृृृष्ट सहअभिनेत्री म्हणून फिल्म फेअरचा पुरस्कार देणे हा तिच्यामधील संयत अभिनेत्रीचा अपमानच होता व हा पुरस्कार नाकारुन रिना किती स्वाभिमानी होती हे देखील त्या काळात सिनेरसिकांना कळले.