फुटाळाच्या गंगाजळीत प्रदुषणाचा समुद्र:हजारो मासे मृत्यूमुखी

मृत मासोळ्यांचे  शवविच्छेशन करुन खरे कारण नागपूरकरांपुढे प्रशासनाने आणावे.आपल्याला अगदी लहानपणापासून ‘मछली जल की है रानी,जीवन उसका है पानी’हे तत्वज्ञान शिकवलं जातं,फूटाळ्यातील पाण्याच्या देखील याच मासाेळ्या राणी आहेत,उत्तराधिकारी आहेत,मग कोणत्या अधिकाराने विकासपुरुषांनी लाखो टन लोखंड फूटाळ्याच्या आत्म्यावर उभारले?मूळात फूटाळा ही त्यांची खासगी मालमत्ता आहे का?ज्या राजे मुधोजी भोसले यांच्या पूर्वजांनी हा तलाव बांधला,त्यांना देखील कोणतीही विचारणा कररण्यात आली नाही?शहरातील गांधी सागर,सोनेगाव,सक्करदरा आणि फूटाळा तलाव ही तलावे राजे यांची नागपूकरांना देण आहे.त्यांच्या पूर्वजांनी स्थानिक स्वराज्य संस्थांना फक्त तलावांची देखरेख आणि संरक्षणाचा अधिकार दिला होता.व्यवसायिकरणाचा नव्हे.प्रशासन आणि या तथाकथित विकासाच्या विरोधात त्यांनी हायकोर्टात धाव घेतली असून,न्यायालयात हा खटला प्रलंबित असल्याचे ज्वाला धोटे यांनी सांगितले.फूटाळ्याच्या संरक्षणासाठी आज राजे मुधोजी भोसले हे समितीची मुख्य म्हणून अवार्जून उपस्थित होते.

फूटाळा आणि गांधी सागर तलावातील मासोळ्याचे कंत्राट देण्यात येते.फूटाळात तर अनेक पाणी वाहून जाणारे नैसर्गिक स्त्रोतच मासोळ्या वाहून जाऊ नये यासाठी कंत्राटदारांकडून बुजवण्यात आले.याचा परिणाम तलावातील प्रदुषण वाढण्यात झाले.पाण्यात प्राणवायूची पातळी कमी झाली.अमोनियाचा स्तर वाढला.जून आणि जुलै महिन्यात अमोनियाचा स्तर उच्चांक गाठतो,त्यावेळी मासोळ्या मृत होतात,हे शहरातील प्रशासन,लोकप्रतिनिधी व संशोधन संस्थांना माहिती असून देखील मासोळ्यांचे जीवन वाचवण्यासाठी मुर्दाड मने काहीही करत नाही,असा तीव्र संताप त्यांनी याप्रसंगी व्यक्त केला.

फूटाळ्याच्या संरक्षण भिंतीची डागडूजी तर अतिशय हास्यास्पद असून फक्त बाहेरच्या बाजूनी डागडूजी करण्यात आली आहे.नागपूरात गेल्या वर्षी २३ सप्टेंबर रोजी अंबाझरी ओव्हर फ्लो झाला तेव्हा फूटाळा देखील आेसंडून वाहीला होता मात्र,फूटाळ्याच्या पाण्याचा प्रवाह हा सर्वत्र विखुरला गेल्याने नागरिकांच्या घरात शिरला नाही,अंबाझरीचे पाणी वाहून जाणा-या प्रवाहाचे सगळेच स्त्रोत मनपाने स्वामी विवेकानंद स्मारक बांधून तर महामेट्रोने सेव्हन वंडर्सचे बांधकाम करुन बंद केले आहेत.

फूटाळ्यातील विकासकामांचा फायदा नेमका कोणाला झाला?या ठिकाणी प्रेक्षक गॅलरीच्या तिकीटाची वसूली कोणाचा कंत्राटदार करणार आहे?या ठिकाणी असलेल्या दूकानांचे भाडे कोण वसूल करतोय?नागपूरात  काँग्रेस व भाजप दोघांचीही सत्ता नागपूरकरांनी अनुभवली.त्यामुळे जो फूटाळ्याचा श्‍वास मोकळा करेल,फूटाळ्याचा प्रदुषणमुक्त करेल,त्याच्याच सोबत या पुढे नागपूरची जनता असेल,असा दावा यावेळी ज्वाला धोटे यांनी केला.

काँग्रेसमध्ये स्वत:ला किंग मेकर समजणारे आमदार सुनील केदार यांचा उजवा हात असलेले नगरसेवक कमलेश  चौधरी यांनीही फूटाळ्याच्या उदरात अनाधिकृत घर व सभागृह बांधून जे अतिक्रमण केले आहे व सभागृह लग्न समारंभ इत्यादीसाठी भाड्याने देऊन बक्कळ कमाई केली जात आहे,त्याचाही हिशेब न्यायालयात ’फूटाळा  तलाव संरक्षण समिती’घेणार असल्याचा इशारा ज्वाला धोटे यांनी दिला.वेटलॅण्डच्या कायद्याचे सर्वाधिक आणि सर्रास उल्लंघन आम्ही खपवून घेणार नसल्याचे त्यांनी  सांगितले.

कश्‍मीर डल सरोवर ज्याप्रमाणे कमळाच्या फूलांनी बहरलेले असते अगदी तसेच सौंदर्य फूटाळ्याच्या एका किना-याला लाभले आहे.याच ठिकाणी कश्‍मीर वस्ती वसलेली असून गेल्या ७० वर्षांपासून ते या ठिकाणी राहत आहेत.कमळाची फूले विकून अनेक जण आपला उदर निर्वाह करतात.मात्र,उद्दाम प्रशासनाने त्यांनाच वस्ती खाली करण्याची नोटीस बजावली आहे!प्रशासनाला फूटाळ्याच्या ठिकाणी मोठ्या भ्रष्टाचा-यांचे अनाधिकृत अतिक्रमण दिसत नाहीत का?गरीब व सामान्य जनतेला रोजगार देण्या ऐवजी आहे ती छतच उधवस्त करायला प्रशासन कोणाच्या सांगण्यावरुन तत्पर झाले आहे?असा सवाल त्यांनी केला.

जल,जीवन आणि रोजगार यावर पहीला हक्क धनदांडग्यांचा नसून गरीबांचा असल्याचे त्या म्हणाल्या.फूटाळ्याची परिक्रमा करीत असताना पंजाबराव कृषि विद्यापीठाच्या २५६ एकर जागेवर वसलेले बॉटनिकल गार्डनचाही फेरफेटका मारला असता त्या ठिकाणी चक्क सिमेंट-